اسلام به وجود أو كمال يابد از دنيا مىرود ، وبا آوردن جمله « فلبثتم بعده ما شاء اللّه » اعلام مىكند كه مدّتى مردم از امام وپيشوايى كه آنان را گرد هم آورد محروم مىشوند ، واين اشاره است به دوران حكومت بنى اميّه وبا عبارت « حتّى يطلع اللّه لكم . . . تا نشركم « 2 » » توضيح مىفرمايد كه پس از اين مدّت ناگزير شخصي پديدار خواهد شد كه آنان را مجتمع سازد ، و « طلوع » به معناى ظهور پس از اختفا وعهده‌دارى رهبرى است گفته شده كه منظور آن حضرت ، امام منتظر ( ع ) است ، ونيز آمده كه مراد نخستين خليفه از فرزندان عبّاس پس از سپرى شدن دولت بنى - اميّه است . ( 19458 - 19454 ) فرموده است : « فلا تطمعوا في غير مقبل » مراد از غير مقبل كسى است كه شايستگى ولايت وامامت را دارد امّا براي به دست آوردن آن اقدام نمىكند ، واز آن صرف نظر كرده ، وبه خلوت با خدا رو آورده است ، كه امام ( ع ) مىفرمايد بدو طمع نبنديد ، زيرا أو به جز خدا از همه چيز رو گردانيده است ، گفته شده كه منظور از غير مقبل كسى است كه با ارتكاب منكرات ، از دين منحرف شده است ، والبتّه اميد به رهبرى چنين كسى روا نيست ، اين جمله به صورت فلا تطعنوا في عين مقبل نيز روايت شده است ، يعنى هر كس از أهل بيت ( ع ) در طلب اين امر بر آيد وشايستگى آن را داشته باشد أو را همراهى كنيد ، وطعن در عين يعنى نيزه در چشم زدن ، كناية است از اين كه أو را در هدفى كه دارد مخالفت نكنيد . ( 19478 - 19459 ) فرموده است : ولا تيأسوا من مدبر . مراد اين است كه سزاوار نيست از كسى كه شايستگى مقام خلافت را دارد ، ولى بدان پشت كرده ، واز مطالبه آن دست باز داشته نوميد شويد ، واميدوار نباشيد كه ديگر بار باز گردد وبراي به دست آوردن حقّ خود اقدام كند ، شايد ادبار واعراض أو به سبب عدم حصول شرايطى بوده كه

--> ( 2 ) ابن أبي الحديد معتزلي در شرح خود بر نهج البلاغة جلد 7 ص 94 مىگويد : اين عبارت اشاره دارد به ظهور مهدى موعود ( ع ) ونيز مراد از جمله فلا تطمعوا في غير مقبل اين است كه براي اصلاح أمور خود جز به كسى كه خواهد آمد دل مبنديد - ( مترجم ) .